Nee, je kind hoeft nog niet alle letters te kennen voordat het naar groep 3 gaat. Groep 3 is juist het leerjaar waarin kinderen stap voor stap leren lezen. Het helpt natuurlijk als je kind al interesse heeft in letters, klanken en boekjes, maar dat betekent niet dat het alfabet al helemaal beheerst moet zijn. Op school kijken we breder dan alleen letterkennis. Kan je kind luisteren naar verhalen? Hoort het verschillen tussen klanken? Kan het rijmen, meedoen met taalspelletjes en nieuwsgierig zijn naar woorden? Ook dat zijn belangrijke bouwstenen voor leren lezen. Maak je je zorgen omdat je kind weinig letters onthoudt of taalspelletjes erg lastig vindt, bespreek dat dan rustig met de leerkracht.
Waarom ouders deze vraag stellen
Veel ouders schrikken een beetje als groep 3 dichterbij komt. Ineens gaat het over leren lezen, schrijven, letters, klanken en misschien zelfs AVI-boekjes. Dan voelt het alsof je kind al met een flinke basis moet starten.
Tijdens oudergesprekken krijg ik regelmatig vragen als: “Moet mijn kind eigenlijk alle letters al kennen?” of “Hij herkent alleen de letters van zijn naam, is dat te weinig?” Vaak komt die vraag niet zomaar uit de lucht vallen. Ouders hebben andere kinderen gehoord die al woorden lezen. Of ze zien op sociale media werkboekjes voor kleuters voorbij komen. Soms zegt een opa, buurvrouw of andere ouder: “O, kent ze het alfabet nog niet?”
Dan ga je vergelijken. En vergelijken maakt ouders meestal niet rustiger.
Veel ouders denken dat letterkennis de belangrijkste voorwaarde is voor groep 3. Natuurlijk zijn letters belangrijk. Zonder letters leer je niet lezen. Maar het leren lezen begint niet pas bij het kunnen opzeggen van het alfabet. Er zit veel meer onder: luisteren, klanken horen, woorden begrijpen, verhalen volgen, rijmen, belangstelling hebben en durven proberen.
Heldere uitleg in gewone taal
Een kind dat naar groep 3 gaat, hoeft nog niet alle letters te kennen. Sommige kinderen kennen er al veel. Andere kinderen herkennen alleen de eerste letter van hun naam, de M van mama of de P van papa. Dat verschil zie je ieder jaar in de klas.
In groep 3 worden letters meestal heel gestructureerd aangeboden. Kinderen leren een letter, koppelen die aan een klank en gebruiken die klank daarna in woordjes. Ze leren bijvoorbeeld dat de letter m klinkt als /mmm/ en dat je die klank kunt horen in woorden als maan, muis en mama.
Daar zit meteen een belangrijk verschil. Ouders oefenen soms letternamen: “Dit is de em.” Op school werken we bij beginnende lezers vooral met klanken: /mmm/. Want een kind leest niet door letternamen achter elkaar te zeggen. Het leest door klanken aan elkaar te plakken.
Neem het woord maan. Als een kind de letters benoemt als “em-aa-en”, wordt dat nog geen woord. Maar als een kind de klanken hoort: /mmm/ /aa/ /n/, kan het die aan elkaar plakken tot maan. Daarom is klankbewustzijn zo belangrijk.
Dat betekent niet dat je thuis ingewikkelde oefeningen moet doen. Het betekent vooral dat je niet alleen hoeft te kijken naar hoeveel letters je kind kan aanwijzen. Kijk ook naar taal in bredere zin.
Kan je kind genieten van een verhaal? Kan het woorden nazeggen? Hoort het dat kat en mat op elkaar lijken? Kan het bedenken dat sok begint met /s/? Vindt het het leuk om letters tegen te komen op straat, in een boek of op een pak hagelslag? Dat zijn allemaal kleine stapjes richting lezen.
Wat ik als juf vaak zie
Wat ik in groep 3 vaak zie, is dat kinderen heel verschillend starten. Het ene kind komt binnen en kent bijna alle letters al. Het andere kind kent er een paar. Een derde kind zegt bij elke letter vrolijk iets anders.
Dat klinkt misschien zorgelijk, maar in de eerste weken gebeurt er vaak veel. Omdat letters in groep 3 elke dag terugkomen, gaan kinderen ze herkennen. Ze zien de letter op het bord, horen de klank, maken er woorden mee, schrijven hem misschien na en komen hem daarna weer tegen in een leesboekje.
Ik heb vaak kinderen gezien die in augustus nog weinig letters kenden en in oktober ineens trots woordjes begonnen te lezen. Niet omdat er in de vakantie hard geoefend was, maar omdat de instructie in groep 3 precies aansloot bij wat ze nodig hadden.
Andersom zie ik ook kinderen die alle letters kunnen opzeggen, maar nog moeite hebben met lezen. Ze kennen dan wel de lettertekens, maar moeten nog leren om klanken aan elkaar te plakken. Of ze vinden het lastig om goed naar de volgorde van letters te kijken. Dan lezen ze bijvoorbeeld maan terwijl er naam staat.
Letterkennis is dus belangrijk, maar het is niet het hele verhaal.
Wat is normaal?
Het is normaal dat een kind voor de start van groep 3 nog niet alle letters kent. Het is ook normaal dat een kind de ene dag een letter wel weet en de volgende dag niet meer. Jonge kinderen hebben herhaling nodig. Een letter moet vaak terugkomen voordat hij echt stevig blijft hangen.
Het is ook normaal dat kinderen letters door elkaar halen. Vooral letters die op elkaar lijken, zoals b, d, p en q, zorgen vaak voor verwarring. Ook m en n of u en v kunnen lastig zijn. Dat betekent niet meteen dat er iets mis is.
Veel kinderen leren letters beter als ze betekenis krijgen. De eerste letter van hun eigen naam is vaak interessant. De eerste letter van mama, papa, een broer, zus, huisdier of favoriete knuffel ook. Letters worden dan geen losse tekentjes, maar iets wat bij hun wereld hoort.
Wat ook normaal is: weinig interesse. Sommige kinderen zijn in groep 2 nog veel meer bezig met bouwen, bewegen, fantasiespel en samenspelen. Dat betekent niet dat ze nooit zullen leren lezen. Soms komt die belangstelling pas als ze in groep 3 merken dat letters woorden worden. En dat woorden verhalen worden.
Wel is het goed om te onthouden dat scholen verschillend werken. De ene school verwacht dat kinderen al wat letters herkennen bij de start van groep 3. De andere school begint heel bewust vanaf de basis. Vraag gerust hoe de school van jouw kind dit aanpakt.
Wanneer is extra aandacht verstandig?
Niet alle letters kennen is op zichzelf meestal geen reden tot zorg. Toch zijn er situaties waarin het verstandig is om even met school te overleggen.
Doe dat bijvoorbeeld als je kind bijna geen interesse heeft in taal én ook moeite heeft met luisteren naar verhalen. Of als rijmen, klanken herkennen en eenvoudige taalspelletjes opvallend lastig blijven. Denk aan vragen als: “Wat hoor je aan het begin van sok?” of “Welke woorden rijmen op maan?” Als je kind daar nog niets mee kan, hoeft dat niet meteen ernstig te zijn, maar het is wel iets om samen te volgen.
Ook als je kind heel gefrustreerd raakt zodra letters of boekjes ter sprake komen, is het goed om dat te bespreken. Soms zit er spanning achter: een kind merkt dat anderen iets al kunnen en voelt zich onzeker. Dan helpt extra druk meestal niet. Dan heeft een kind juist succeservaringen nodig.
Wees voorzichtig met grote conclusies. Een kind dat nog weinig letters kent, heeft niet automatisch dyslexie. Een kind dat letters omdraait, ook niet. Daarvoor is het veel te vroeg om op basis van één signaal iets te zeggen. Wat school wél kan doen, is goed volgen hoe je kind zich ontwikkelt en extra ondersteuning geven als dat nodig is.
Vraag aan de leerkracht: “Wat zien jullie in de klas bij taal en letters?” en “Wat kunnen we thuis op een rustige manier doen?” Dat levert vaak meer op dan thuis blijven twijfelen.
Wat kunnen ouders thuis doen?
Thuis hoef je geen lettertoets af te nemen. Sterker nog, steeds overhoren werkt bij veel kinderen juist averechts. Als een kind telkens voelt dat het iets moet weten, kan het dichtklappen.
Maak letters liever speels en klein.
Begin met de naam van je kind. Dat is vaak de meest betekenisvolle plek om te starten. “Kijk, daar staat jouw letter.” Je kunt de eerste letter zoeken op verpakkingen, in boekjes, op straatnaamborden of in folders.
Gebruik klanken in plaats van alleen letternamen. Zeg dus niet alleen: “Dat is de letter em,” maar ook: “Die klinkt als /mmm/, net als in mama.” Houd het luchtig. Eén letter die een paar keer gezellig terugkomt, is genoeg.
Speel met begin klanken. “Ik zie iets dat begint met /b/.” Of: “Banaan begint met /b/. Hoor jij nog iets op tafel dat met /b/ begint?” Maak er een spelletje van, geen toets.
Laat je kind letters maken met stoepkrijt, klei, zand, waterverf of takjes. Sommige kinderen onthouden letters beter als ze ze niet alleen zien, maar ook voelen en maken.
Lees veel voor. Dit lijkt misschien niet direct op letters oefenen, maar het is ontzettend waardevol. Door voorlezen hoort je kind nieuwe woorden, zinsbouw en verhaalstructuur. Bovendien ontdekt het dat boeken leuk zijn.
Zing rijmpjes en versjes. Rijmen helpt kinderen om naar klanken te luisteren. Dat is later belangrijk bij leren lezen.
En misschien het belangrijkste: stop op tijd. Als je kind geen zin meer heeft, is dat geen mislukking. Een kort positief moment is veel waardevoller dan een lang oefenmoment dat eindigt in strijd.
Veelgestelde vragen
Moet mijn kind alle letters kennen voor groep 3?
Nee. Je kind hoeft niet alle letters te kennen voordat het naar groep 3 gaat. Groep 3 is juist het jaar waarin letters, klanken en lezen stap voor stap worden aangeleerd.
Hoeveel letters moet mijn kind kennen aan het eind van groep 2?
Daar is geen vast aantal voor dat voor ieder kind en iedere school hetzelfde geldt. Sommige kinderen kennen al veel letters, andere minder. School kijkt naar de totale ontwikkeling van je kind.
Is het erg als mijn kind letters steeds vergeet?
Niet meteen. Jonge kinderen hebben veel herhaling nodig. Het is heel normaal dat een letter de ene dag wel blijft hangen en de andere dag weer weg lijkt.
Mijn kind draait letters om. Is dat zorgelijk?
Bij jonge kinderen komt dat vaak voor. Letters als b, d, p en q lijken veel op elkaar. Blijft je kind hier later veel moeite mee houden of zie je ook andere signalen, bespreek het dan met school.
Moet ik in de zomervakantie letters oefenen?
Dat hoeft niet schools. Je kunt letters wel speels laten terugkomen: in namen, boekjes, bordjes, boodschappen of spelletjes. Houd het kort en ontspannen.
Moet ik hoofdletters of kleine letters oefenen?
Kleine letters zijn voor beginnende lezers vaak het belangrijkst, omdat die veel in leesboekjes voorkomen. Maar maak het niet te ingewikkeld. Volg waar mogelijk de aanpak van school.
Is weinig letterkennis een teken van dyslexie?
Dat kun je hier niet uit afleiden. Weinig letterkennis vóór groep 3 betekent niet automatisch dat er sprake is van dyslexie. Als lezen en taal langere tijd moeizaam blijven, kijkt school met jullie mee.
Kort samengevat
Je kind hoeft nog niet alle letters te kennen voordat het naar groep 3 gaat. Het helpt als je kind interesse heeft in letters en klanken, maar het is geen wedstrijd en ook geen toelatingstoets.
Kijk breder dan het alfabet. Luisteren naar verhalen, rijmen, klanken horen, woorden gebruiken, nieuwsgierig zijn en durven proberen zijn minstens zo belangrijk in de voorbereiding op leren lezen.
Wil je thuis iets doen, houd het dan speels. Zoek letters in de omgeving, begin bij de naam van je kind, lees veel voor en speel met klanken. Vermijd overhoren en vergelijken.
Maak je je zorgen omdat je kind taal, klanken of letters erg lastig blijft vinden? Bespreek het rustig met de leerkracht. Die kan vertellen wat er op school zichtbaar is en wat jouw kind nodig heeft voor een fijne start in groep 3.
Geschreven door Sharon Kwaytaal, leerkracht in het basisonderwijs
